Ai cũng đều có một tuổi thơ của riêng mình. Có những tuổi thơ êm đềm, có những tuổi thơ đong đầy nước mắt, lại có những tuổi thơ dữ dội có thể khiến chúng ta ám ảnh mãi không thôi, đó là những tuổi thơ do nhà văn Phùng Quán kể lại qua những áng văn mượt mà và không kém phần bi tráng trong tác phẩm “Tuổi thơ dữ dội”.
Câu chuyện kể về các chiến sĩ Vệ Quốc Đoàn trong cuộc kháng chiến chống Pháp, điều đặc biệt là tuổi của những chiến sĩ này chẳng nhỉnh hơn con số 10 là bao. Những người con sinh ra trong hòa bình như chúng ta đang làm gì ở tuổi 12, 13? Hàng ngày cắp sách đến trường học toán, viết văn, đọc ngoại ngữ; đói có bố mẹ lo, lạnh có bố mẹ thương, thế nhưng hình như chúng ta vẫn không cảm thấy hài lòng với cuộc sống tưởng như quá “mệt nhọc” ấy. Còn các chiến sĩ nhỏ tuổi trong cuốn truyện này, mà không, trong quá khứ của đất nước Việt Nam, đều ngày ngày đối mặt với cái đói, cái rét và thậm chí là cái chết. Nhưng họ đều cam chịu và cố gắng, kiên cường và dũng cảm để giành lấy từng cơ hội độc lập cho Tổ quốc, cho hòa bình và ấm no của chúng ta bây giờ.
Cuốn truyện là tổng hợp của nhiều tuổi thơ và nhiều mảnh đời. Tôi đã đọc nó nhiều đến mức, chỉ cần nhắm mắt lại cũng có thể mường tượng ra câu chuyện của từng chiến sĩ. Tôi nhớ đến em Mừng, nhân vật mở đầu và kết thúc cuốn truyện. Em Mừng là thành viên “bất đắc dĩ” trong Đội thiếu niên trinh sát trung đoàn Trần Cao Vân, “vô đội” chỉ để được trèo lên ngọn bút bút trong doanh trại hái lá về làm thuốc cho mẹ, nhưng cuối cùng lại lập nhiều công lớn và hi sinh anh dũng. Nụ cười cuối cùng của Mừng khi cuốn truyện kết thúc khiến tôi không khỏi chảy những giọt nước mắt xót xa cho số phận cậu bé hồn nhiên, nồng hậu và quả cảm ấy.
Tôi nhớ nhất phân đoạn của chiến sĩ Lượm. Nhắc tới cái tên này hẳn ai cũng nhớ đến bài thơ về cậu thiếu niên trinh sát tên Lượm. Cậu Lượm trong Tuổi thơ dữ dội cũng là một thiếu niên trinh sát, nhưng khác với số phận của Lượm trong thơ, cuộc đời của cậu Lượm này lại hết sức li kì và đáng nhớ. Vì một lần sơ suất của đồng đội Tư “dát” mà Lượm bị Việt gian bắt khi đang rải truyền đơn trên phố. Cuộc sống của Lượm trong lao ngục cũng như hàng chục lần cố gắng vượt ngục của Lượm là đoạn truyện tôi “cày đi cày lại” nhiều nhất, bởi nó hết sức hấp dẫn và mang tới nhiều cảm xúc hơn cả. Tác giả đã tái hiện lại cuộc sống khốn khổ và nhơ nhuốc ở nhà lao Thừa Phủ với đầy đủ hạng người: tên chúa ngục người Pháp khát máu giết tù nhân không ghê tay, lúc nào cũng ngậm ống điếu trên miệng nên được đặt biệt danh “Một Điếu”, bang Lép-sẹo, tập hợp những kẻ côn đồ bị “gô cổ” khi đang “hành nghề” móc túi ở chợ Đông Ba, và cả những chiến sĩ nhỏ tuổi giống như Lượm, bị bắt khi đang đánh Tây, mà cũng có cả những người bị bắt oan như thằng Thúi, “lớ ngớ” cầm truyền đơn của Việt Minh lên, thế là bị bắt. Cuộc sống ở nhà lao, như đã nói, khốn khổ và nhơ nhuốc đến mức những con người sống trong thế giới hòa bình như chúng ta khó có thể tưởng tượng: “Lượm chán ngán đưa mắt nhìn khoảng còn lại trong ba-ti-măng, lầy nhầy cứt đái và dòi từ trên trần nhà rơi xuống lộp bộp như gạo rắc – những con dòi lông lá, ngo ngoe đang bò thành đàn, thành lũ. Muốn ngủ được phải quét dọn sạch nền xi măng. Nhưng vô ích. Chỉ sau một đêm là nước phân ngập ngụa trên cầu tiêu sẽ tràn xuống tận chỗ nằm…”. Và cảnh khiến tôi vừa nín thở vừa cắm cúi đọc không ngừng nghỉ chính là cảnh người chiến sĩ Vệ Quốc Đoàn ấy bước vào giữa những dơ bẩn đó và dọn dẹp chúng. Tôi nghĩ đây là cảnh đắt giá nhất và cũng gây ám ảnh nhất thiên truyện!
Bên cạnh những mảnh đời “dữ dội” ấy lại có một tuổi thơ hết sức nhỏ bé, thầm lặng nhưng cũng vô cùng lãng mạn và đầy thương cảm. Đó là số phận của “cậu ấm” tên Quỳnh. Quỳnh bỏ nhà, rũ bỏ tương lai đầy tươi sáng bên Thụy Sĩ, rũ bỏ những giàu sang và sung sướng từ khi sinh ra để vô Vệ Quốc Đoàn chỉ bởi một lý do vô cùng đáng quý: cậu muốn chuộc lại lỗi lầm của cha mình, một Việt gian khét tiếng ở Huế lúc bấy giờ. Cậu từ bé được nâng niu như vật báu, một đứa con cưng tài hoa, nhưng những tài hoa ấy không thể giúp cậu vượt qua khốn khó và cực nhọc nơi rừng thiêng nước độc, nơi bom đạn khói lửa. Cuối cùng cậu ra đi, khi vẫn chưa được tận mắt nhìn đất nước hòa bình, khi còn chưa soạn xong vở nhạc kịch mà cậu ấp ủ, khi còn chưa đợi được đến mùa ươi bay để được ăn thỏa thích… Tôi đã bật khóc nức nở khi Mừng đứng trước ngôi mộ đơn sơ của cậu bạn thân ốm yếu với đầy một nắm quả ươi bay: “Quỳnh ơi, dậy ăn quả ươi bay đi Quỳnh!”.
Những gì tôi kể chỉ là một phần nhỏ bé trong thiên truyện về những chiến sĩ nhỏ tuổi. Vẫn còn rất nhiều những số phận khác vừa đáng thương, vừa đáng giận cũng vừa đáng tự hào. Đọc để thấy sự tàn khốc của chiến tranh để mà thêm yêu hòa bình, đọc để hiểu về những mảnh đời gian khổ của những số phận trưởng thành trong cuộc chiến và để thêm yêu cuộc sống này. Quả thật, mỗi lần gập lại cuốn truyện là một lần tôi tự nhủ, hóa ra mình là một đứa trẻ cực kì may mắn.
Tuổi thơ dữ dội, đúng như tên gọi của nó, là một bản anh hùng ca về những chiến sĩ nguyện xả dòng máu nóng để giành lại non sông từ tay quân xâm lược, nguyện dùng tất cả tuổi trẻ và tính mạng của mình để đổi lấy hòa bình cho đất nước, cho dân tộc, và cho bao thế hệ sinh ra sau này không còn phải đối mặt với chiến tranh tàn khốc và bi thương. Tôi nghĩ ai trong chúng ta cũng nên một lần đọc cuốn truyện này, để thêm yêu và trân trọng cuộc sống hòa bình yên ấm mà khó khăn lắm chúng ta mới có được ngày hôm nay!
Tác giả: Hikari.